Darowizna to sposób na rozdysponowanie części majątku jeszcze za życia. Może pełnić rolę zabezpieczenia, przykładowo gdy w nieformalnym związku partner przepisuje mieszkanie na swoją partnerkę, żeby po swojej śmierci zapewnić jej miejsce do mieszkania. Przekazywanie różnego rodzaju darowizn jest dość powszechne pomiędzy rodzicami i ich dziećmi. Wiele osób, zamiast czekać, aż dana rzecz stanie się spadkiem po nich, dokonuje darowizny jeszcze za swojego życia. Nieodpłatność darowizny powoduje, że umowa ta jest zawierana często między osobami bliskimi, które łączą silne więzi emocjonalne. Przedmiotem darowizny mogą być nieruchomości, ale też ruchomości i pieniądze.
Darowizna jest umową zawieraną między darczyńcą i obdarowanym. Darczyńca ze swojego majątku przekazuje nieodpłatnie obdarowanemu daną rzecz. Darowizna prowadzi więc z jednej strony do zmniejszenia majątku darczyńcy, a z drugiej strony do powiększenia majątku obdarowanego. Po stronie darczyńcy i obdarowanego mogą występować zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Zasadniczo zawarcie umowy darowizny następuje z chwilą złożenia przez obie strony zgodnych oświadczeń. Z uwagi na nieodpłatny charakter umowy, oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Ma to zapobiegać nieprzemyślanym decyzjom po stronie darczyńców, a także sporom o wykonanie darowizny w przypadku nieformalnie złożonych obietnic. Natomiast oświadczenie woli obdarowanego, wyrażające przyjęcie darowizny, może mieć dowolną formę. W przypadku, gdy umowa darowizny została zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego, stanie się ona ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione przez na przykład wydanie rzeczy, przeniesienie posiadania rzeczy albo zapłatę darowanej sumy pieniężnej. Inaczej będzie jednak z umową darowizny nieruchomości, która dla swojej ważności zawsze wymaga złożenia oświadczeń woli przez obie strony w formie aktu notarialnego.
Obowiązki z umowy darowizny wynikają w zasadzie tylko dla darczyńcy. Darowizna nakłada na niego obowiązek wykonania umowy, czyli spełnienia świadczenia określonego w umowie przez przeniesienie własności rzeczy, czy zapłatę sumy pieniężnej. Ponadto, darczyńca powinien naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jeżeli szkoda została wyrządzona umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. A jeżeli darczyńca opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, obdarowany może żądać odsetek za opóźnienie od dnia wytoczenia powództwa. Z kolei, stosownie do art. 892 kodeksu cywilnego, jeżeli podarowana rzecz ma wady, darczyńca obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził obdarowanemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił o nich obdarowanego.
Przepisy dopuszczają możliwość odwołania darowizny, choć w praktyce nie jest to takie proste. Odwołanie darowizny jest możliwe, jeśli obdarowany dopuścił się względem darczyńcy tak zwanej rażącej niewdzięczności. Chociaż przepisy jasno nie precyzują kiedy mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością i często jest to zostawione do oceny sądu, to z pewnością rażącą niewdzięcznością jest przestępstwo przeciwko darczyńcy albo ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych względem darczyńcy na przykład pobicie, zniewaga, kradzież, uporczywe niewypełnianie obowiązku alimentacji, nieudzielenie pomocy w chorobie. Skutkiem odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności będzie obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny.
Odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności może sam darczyńca. Spadkobiercy darczyńcy po jego śmierci również mogą odwołać darowiznę z powodu niewdzięczności wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania darowizny albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy.
Przyjmuje się, że uprawnienie do odwołania darowizny z powodu niewdzięczności, wygasa w razie przebaczenia obdarowanemu przez darczyńcę, a także z upływem jednego roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Odwołanie darowizny z powodu niewdzięczności obdarowanego może nastąpić zarówno przed wykonaniem, jak i po wykonaniu darowizny.
Zwrot przedmiotu wykonanej darowizny następuje stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, przy czym, od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie darowizny, obdarowany traktowany jest jak bezpodstawnie wzbogacony, który powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu.
Możliwe jest też odwołanie darowizny jeszcze niewykonanej, jeżeli po zawarciu umowy nastąpiło pogorszenie sytuacji majątkowej darczyńcy. Zmiana stanu majątkowego darczyńcy tylko wtedy może uzasadniać odwołanie darowizny, gdy nastąpiła w okresie między zawarciem umowy darowizny a przed jej całkowitym wykonaniem. W tym wypadku stan majątkowy darczyńcy musiałby ulec takiej zmianie, że wykonanie darowizny oznaczałoby uszczerbek dla utrzymania darczyńcy odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Jeśli darowana rzecz daje taką możliwość, odwołanie może dotyczyć tylko części darowizny, w zakresie niezbędnym do usunięcia stanu niedostatku.
Odwołanie darowizny następuje przez złożenie oświadczenia woli obdarowanemu na piśmie. W razie sporu w tej kwestii między darczyńcą a obdarowanym, o zasadności odwołania rozstrzyga sąd.
Jeśli darczyńca popadł w niedostatek już po wykonaniu darowizny, nie ma podstaw do jej odwołania. Darczyńca może natomiast żądać od obdarowanego środków utrzymania potrzebnych dla niego samego i dla osób, wobec których ciąży na darczyńcy ustawowy obowiązek alimentacyjny. Obowiązek obdarowanego jest w tym wypadku ograniczony do istniejącego jeszcze wzbogacenia. Obdarowany może jednak zwolnić się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia, czyli wydać przedmiot darowizny albo sumę pieniężną.
Zadbam o Twoje prawa w sprawach dotyczących umowy darowizny, zapewniając Ci profesjonalne wsparcie i rzetelną obsługę prawną. Pomogę Ci w przygotowaniu, analizie i bezpiecznym sformułowaniu umowy darowizny, a także w wyjaśnieniu jej skutków prawnych – zarówno majątkowych, jak i podatkowych. Wspieram darczyńców oraz obdarowanych na każdym etapie: od sporządzenia dokumentu, przez zabezpieczenie interesów stron, aż po rozwiązanie sporów związanych z odwołaniem darowizny lub niewykonaniem obowiązków wynikających z umowy. Dbam o Twoje bezpieczeństwo prawne, jasność procedur i spokojne przeprowadzenie całej sprawy.
Skontaktuj się ze mną, aby omówić szczegóły i podjąć odpowiednie kroki prawne.
📍 Adres: al. 1-go Maja 87 lok. 109, 90-755 Łódź
📞 Telefon: +48 608 778 180
✉ E-mail: kancelaria@advocati-lodz.pl
